Mabda'a Iibka ee Islaamka: Caddaalad, Daacadnimo iyo Barako

Diinta Islaamku waxay dejisay nidaam dhamaystiran oo hagaya macaamilka ganacsiga iyo iibka, si loo ilaaliyo caddaaladda, xuquuqda dadka iyo kalsoonida bulshada. Ganacsigu waa hab xalaal ah oo lagu kasbado nolol, balse wuxuu noqonayaa mid la aqbalo marka uu ku dhisan yahay daacadnimo, hufnaan iyo ka fogaanshaha khiyaanada.

Alle SWT wuxuu xalaaleeyey iibka, wuxuuna xaaraameeyey dhammaan noocyada macaamilka dulmiga, ribada iyo khiyaanada ku dhisan. Sidaas darteed, ganacsiga Islaamku ma aha oo keliya hab lagu helo faa’iido dhaqaale, balse waa cibaado haddii lagu dhaqmo sida uu shareecadu faray.

Mamnuucidda Khiyaanada Miisaanka iyo Cabbirka

Mid ka mid ah dambiyada waaweyn ee ganacsiga ka dhaca waa in la dhimo miisaanka ama cabbirka marka wax la iibinayo. Qur’aanku wuxuu si adag uga digay kuwa dhaqankaas sameeya.

Alle SWT wuxuu yidhi:

﴿وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ ۝ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ ۝ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ﴾

"Hoog waxaa leh kuwa wax dhima, kuwa marka ay dadka wax ka qaadanayaan si buuxda u qaata, marka ay iyaguna dadka wax siinayaanna dhima."

(Suuradda Al-Mutaffifiin: 1–3)

Khiyaanada noocan ahi waxay baabi'isaa kalsoonida bulshada, waxayna ka mid tahay sababaha keenaya ciqaabta Alle.

Caddaaladda Miisaanka

Islaamku wuxuu amray in miisaanka iyo cabbirku noqdaan kuwo caddaalad ku dhisan.

Alle SWT wuxuu yidhi:

﴿وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ﴾

"Markaad wax cabbiraysaan si buuxda u cabbira, kuna miisaama miisaan toosan."

(Suuradda Al-Israa: 35)

Sidoo kale wuxuu yidhi:

﴿وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ﴾

"Miisaanka caddaalad ku suga, hana dhimina miisaanka."

(Suuradda Ar-Raxmaan: 9)

Ilaalinta Xuquuqda Dadka

Islaamku wuxuu si adag u mamnuucay in qof lagu qaato hanti aan xaq loo lahayn, xataa haddii ay tahay wax aad u yar.

Nebi Muxammad ﷺ wuxuu yidhi:

"Qofkii ku qaata xuquuqda Muslim kale dhaar been ah, Alle wuxuu ku waajibiyey Naarta, wuxuuna ka xarrimay Jannada."

Nin baa yidhi: "Xataa haddii ay tahay wax yar?"

Nabigu ﷺ wuxuu yidhi:

"Xataa haddii ay tahay laan yar oo geedka Araak ah."

(Saxiix Muslim)

Tani waxay muujinaysaa in xuquuqda dadka aan lagu ciyaari karin, yar iyo weynba.

Xalaasha iyo Xaaraanta Ganacsiga

Ganacsigu asal ahaan waa xalaal, laakiin haddii uu ku dhismo ribo, khiyaano, ama iibinta wax shareecadu mamnuucday, wuxuu isu beddelaa xaaraan.

Alle SWT wuxuu yidhi:

﴿وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ﴾

"Ha ku cunina hantidiinna dhexdiinna si baadil ah."

(Suuradda Al-Baqarah: 188)

Sidoo kale wuxuu yidhi:

﴿وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا﴾

"Alle wuxuu xalaaleeyey iibka, wuxuuna xaaraameeyey ribada."

(Suuradda Al-Baqarah: 275)

Ganacsadaha Daacadda ah

Ganacsadaha wanaagsan waa kan dadka ula dhaqma si naxariis, dulqaad iyo daacadnimo leh.

Nebi Muxammad ﷺ wuxuu yidhi:

«رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً سَمْحًا إِذَا بَاعَ وَإِذَا اشْتَرَى وَإِذَا اقْتَضَى»

"Alle ha u naxariisto qofka fudud oo dabacsan marka uu wax iibinayo, marka uu wax iibsanayo iyo marka uu xaqiisa dalbanayo."

(Saxiix Al-Bukhaari)

Xadiiskani wuxuu tilmaamayaa in akhlaaqda wanaagsan ay qayb muhiim ah ka tahay ganacsiga Islaamka, isla markaana ay sabab u tahay barako iyo naxariista Alle.

Gunaanad

Ganacsiga Islaamku wuxuu ku dhisan yahay caddaalad, daacadnimo iyo ilaalinta xuquuqda dadka. Ganacsadaha Muslimka ahi waa inuu ka fogaadaa khiyaanada, ribada, miisaanka oo la dhimo iyo nooc kasta oo dulmi ah. Haddii uu sidaas yeelo, wuxuu heli doonaa faa’iido xalaal ah oo barako leh, ajarna wuxuu ka rajayn karaa Alle.

Waxaynu Alle SWT ka baryaynaa inuu nagu gallado ganacsi xalaal ah, qalbi daacad ah iyo dhaqan ku dhisan caddaalad, kana fogeeyo dulmiga, khiyaanada iyo cunista hantida dadka si aan xaq ahayn.

Aamiin.

Qore: Maxamed Kaafi