Taariikhda horumarka hay’adaha maaliyadeed iyo qorshaynta istaraatiijiyadeed ee Somaliland waxaa kaalin muuqata ku leh aqoonyahanno iyo khubaro gacan ka geystay dhismaha hay’adaha, tayaynta maamulka iyo dejinta jihada mustaqbalka. Waxaa ka mid ah Prof. Eid Ali Ahmed, oo aqoontiisa, waayo-aragnimadiisa iyo khibraddiisa xirfadeed si mutadawacnimo ah ugu adeegay horumarinta hay’adaha qaranka, gaar ahaan dhinacyada bangiyada, maamulka, qorshaynta istaraatiijiyadeed iyo kobcinta awoodda hay’adaha dowladda.

Mid ka mid ah waxqabadka sida gaarka ah loogu xuso Prof. Eid ayaa ah kaalintii uu ka qaatay diyaarinta iyo dejinta Qorshaha Istaraatiijiyadeed ee Baanka Dhexe ee Somaliland 2018–2022, kaas oo lagu tilmaamay qorshihii istaraatiijiyadeed ee ugu horreeyay ee Baanku yeesho. Qorshahan ayaa lagu saleeyay jihaynta hawlaha Baanka, xoojinta maamulka iyo dejinta himilooyin iyo yoolal muddo shan sano ah lagu gaadho.

Qorshaha ayaa xoogga saaray xasilloonida lacagta iyo maaliyadda, horumarinta nidaamka maaliyadeed iyo koboc dhaqaale oo waara, iyadoo himilada guud ay ahayd in Baanka Somaliland loo horumariyo Bangiga Dhexe oo casri ah, hufan oo awood u leh gudashada masuuliyadaha hay’adeed.

Ka hor iyo intii lagu guda jiray dejinta qorshahan, Prof. Eid wuxuu sidoo kale door ka qaatay tayaynta aqoonta iyo awoodda maamulka Baanka, isagoo tababarro siiyey 17 agaasime oo ka tirsan Baanka Dhexe, kuwaas oo loo diyaariyey inay qayb muhiim ah ka noqdaan hirgelinta iyo fulinta qorshaha istaraatiijiyadeed.

Prof. Eid ayaa munaasibaddii lagu daah-furayay qorshaha ku adkeeyay in xasilloonida lacagta iyo maaliyaddu ay muhiim u yihiin dhaqaalaha, balse ay u baahan yihiin in lagu lammaaniyo dib-u-habayn dhaqaale, kala-duwanaanshaha dhaqaalaha, shaqo-abuurka, yaraynta faqriga iyo koboc dhaqaale oo waara.

Himilada Casriyeynta Baanka Dhexe

Qorshaha istaraatiijiyadeed ayaa sidoo kale lahaa himilo ah in la casriyeeyo Baanka Dhexe, iyadoo xoogga la saarayo maamulka, tayaynta shaqaalaha, tiknoolajiyadda, nidaamka lacag-bixinta, isla-xisaabtanka iyo daah-furnaanta.

Prof. Eid kaalintiisu kuma ekaan diyaarinta dukumentiga qorshaha, balse waxay sidoo kale ku wajahneyd qorshayn, talo-bixin, tababar iyo dhisidda awoodda hay’adeed. Arrintaas ayaa keentay in khibraddiisa loogu adeegsado sidii shaqaalaha iyo madaxda Baanka loogu diyaarin lahaa hirgelinta qorshihii la dejiyey.

Prof. Eid ayaa sidoo kale mahadnaq gaar ah u jeediyay mas’uuliyiintii xilligaas ka tirsanaa Baanka Dhexe, oo ay ka mid ahaayeen Guddoomiyihii Baanka Maxamed Cabdi Ibraahim, Guddoomiye-ku-xigeenkii Cumar Maxamed Yuusuf Booh (AHN) iyo Agaasimihii Guud Cabdillaahi Xasan Aadan, oo hadda ah Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda iyo Horumarinta Dhaqaalaha Somaliland. Wuxuu xusay kaalintii ay ku lahaayeen fududaynta iyo hirgelinta qorshaha.

Bangiga Dhexe oo Aqoonsaday Kaalinta Prof. Eid

Kaalinta Prof. Eid ayaa si rasmi ah looga aqoonsaday Baanka Dhexe ee Somaliland. 1-dii November 2017, waxaa la guddoonsiiyay shahaado mahadnaq ah oo lagu muujinayay qaddarinta kaalintii uu ka qaatay diyaarinta Qorshaha Istaraatiijiyadeed ee Baanka 2018–2022.

Shahaadada oo uu saxeexay Guddoomiyihii Baanka Dhexe ee Somaliland, Maxamed Cabdi Ibraahim, ayaa noqotay xusuus muujinaysa kaalintii uu Prof. Eid ku lahaa dejinta qorshihii istaraatiijiyadeed ee ugu horreeyay ee Baanka.

Aqoonyahan Isku Daray Aqoonta iyo Waxqabadka

Prof. Eid Ali Ahmed ayaa lagu tilmaamay aqoonyahan isku daray aqoonta jaamacadeed, waayo-aragnimada bangiyada caalamiga ah iyo khibradda maamulka iyo horumarinta hay’adaha. Khibraddiisa ayaa u sahashay inuu aqoonta uu leeyahay u beddelo adeeg iyo waxqabad loogu faa’iideeyo hay’adaha qaranka.

Dhanka kale, Cabdixakiin Maxamed Ismaaciil oo ka socday Dahabshiil International Bank ayaa bogaadiyay dejinta iyo hirgelinta istaraatiijiyadda Baanka Dhexe, isagoo si gaar ah u ammaanay Prof. Eid. Wuxuu sheegay in qorshuhu muhiim u yahay xoojinta Baanka Dhexe, nidaaminta baananka gaarka loo leeyahay iyo kobcinta nidaamka maaliyadeed ee dalka.

Sidoo kale, Maxamed Ibraahin oo ka socday Baanka Daarasalaam iyo Liibaan Ismaaciil oo ka socday Premier Bank ayaa si weyn u bogaadiyay qorshaha, iyagoo tilmaamay inuu xoojinayo awoodda Baanka Dhexe, nidaaminta baananka gaarka loo leeyahay iyo tayaynta shaqaalaha.

Liibaan Ismaaciil ayaa sheegay in qorshuhu yahay mid casri ah oo la jaanqaadaya heerarka maaliyadeed ee caalamiga ah, isla markaana Baanka Dhexe ka caawin kara gudashada masuuliyaddiisa ku aaddan hagidda iyo ilaalinta nidaamka bangiyada dalka. Wuxuu Baanka Dhexe ku tilmaamay hay’adda laf-dhabarta u ah nidaamka bangiyada.

Siciid Maxamed Cilmi: "Baanku wuxuu yeeshay jihayn iyo higsasho cad”

Siciid Maxamed Cilmi, oo hore u soo noqday Agaasimaha Baanka Dhexe, sidoo kalena soo noqday Guddoomiyihii Guddida Dhaqaalaha ee Golaha Wakiillada Somaliland, ayaa isaguna ammaanay kaalinta Prof. Eid ee dejinta qorshaha.

Siciid Maxamed Cilmi wuxuu sheegay in qorshuhu Baanka siiyay jihayn, himilo iyo higsasho cad, isagoo xusay in hay’ad aan lahayn qorshe iyo jihayn aysan si sax ah u garan karin halka ay u socoto.

Isagoo ka hadlayay munaasibaddii qorshaha, ayuu yidhi: "Maanta 1-dii November 2017 waa maalin ku weyn Somaliland oo mudan in si gaar ah loo xuso... Arrintaana waxaan uga mahadnaqayaa Professor Eid Ali Ahmed oo dejiyay qorshahaas.”

Guddoomiyihii Baanka Dhexe: "Haddii aynaan heli lahayn qorshahan, nooma suurogasheen himiladeenna”

Guddoomiyihii Baanka Dhexe ee Somaliland xilligaas, Maxamed Cabdi Ibraahim, ayaa isaguna si weyn ugu mahadnaqay Prof. Eid Ali Ahmed, isagoo sheegay inuu ku faraxsan yahay qorshe-hawleedka iyo istaraatiijiyadda la diyaariyay.

Guddoomiyuhu wuxuu yidhi: "Maanta waxaan aad ugu faraxsanahay barnaamijyadan cusub. Waxaan si gaar ah ugu mahadnaqayaa khabiir Professor Eid Ali Ahmed, oo si farshaxannimo leh u dejiyey istaraatiijiyaddan.”

Waxa kale oo uu sheegay in qorshahaasi muhiim u yahay xaqiijinta himilada Baanka, isagoo xusay in Prof. Eid uu bilaabi doono tababarro la xidhiidha hirgelinta qorshaha iyo tayaynta aqoonta iyo xirfadaha shaqaalaha.

Qorshaha Istaraatiijiyadeed ee Baanka Dhexe ee Somaliland 2018–2022 ayaa sidaas ku noqday mid ka mid ah tallaabooyinkii lagu horumarinayay hannaanka qorshaynta, maamulka iyo jihaynta hawlaha hay’adda, iyadoo kaalinta Prof. Eid Ali Ahmed lagu xusay diyaarintiisa, tababarka madaxda iyo taageerada dhismaha awoodda hay’adeed.