Cadhadu waa dareen dabiici ah oo ku jira qof kasta. Badanaa waxay dhalataa marka qofku la kulmo caqabad ka hor istaagta inuu gaadho himiladiisa ama uu helo waxa uu doonayo. Dadku se isku si uma maareeyaan cadhada; qaar ayaa si deggen uga gudba, halka qaar kalena ay ku kacaan hadallo iyo ficillo ay markii dambe ka qoomameeyaan. Sidaa darteed, Islaamku wuxuu muhiimad weyn siiyey xakamaynta cadhada, isagoo u arkay astaan ka mid ah akhlaaqda wanaagsan iyo xoogga dhabta ah ee qofka.

Talo Kooban oo Nabigu ﷺ Bixiyey

Nin ayaa mar u yimid Nebiga ﷺ isagoo waydiistay talo kooban oo anfici karta. Nebigu ﷺ wuxuu ugu jawaabay:

«لا تغضب»

"Ha cadhoon."

(Saxiix Al-Bukhaari)

Ninku marar badan ayuu talada ku celceliyey, haddana Nebigu ﷺ wuxuu ku celinayey isla eraygaas: "Ha cadhoon."

Macnaha xadiiskani maaha in qofku aanu dareemin cadho, waayo cadhadu waa dareen dabiici ah. Waxa loola jeedaa in qofku iska ilaaliyo hadallada iyo ficillada ka dhasha cadhada oo dhaawici kara diintiisa iyo noloshiisa.

Qofka Xooggan Waa Kan Is Xakameeya

Bulshooyinka badankoodu xoogga waxay ku cabbiraan awood jireed. Hase yeeshee, Nebigu ﷺ wuxuu sheegay in xoogga dhabta ahi yahay awoodda qofku isku xakameeyo marka uu xanaaqo.

Wuxuu yidhi ﷺ:

«ليس الشديد بالصرعة، إنما الشديد الذي يملك نفسه عند الغضب»

"Qofka xooggan ma aha kan dadka legda, balse waa kan naftiisa xakameeya marka uu cadhoodo."

(Saxiix Al-Bukhaari iyo Muslim)

Qofka awood u leh inuu cadhadiisa xakameeyo ayaa leh geesinimada iyo kartida ugu weyn.

Cadhadu Waxay Saamaysaa Go'aamada

Marka qofku aad u xanaaqo, maskaxdiisu si caadi ah uma shaqayso. Sidaas darteed, Islaamku wuxuu reebay in qofka xanaaqsan uu qaato go'aanno muhiim ah.

Nebigu ﷺ wuxuu yidhi:

«لا يقضين حكم بين اثنين وهو غضبان»

"Garsoore yuusan u kala garnaqin laba qof isagoo xanaaqsan."

(Saxiix Al-Bukhaari iyo Muslim)

Culimadu waxay sheegeen in xadiiskani aanu ku koobnayn garsooraha oo keliya, balse uu khuseeyo qof kasta oo doonaya inuu qaato go'aan muhiim ah iyadoo maskaxdiisu mashquulsan tahay ama uu xanaaqsan yahay.

Sida Loo Dejiyo Cadhada

Nebigu ﷺ wuxuu tilmaamay in cadhadu ay ka timaaddo shaydaanka, wuxuuna ina baray hab lagu dejiyo.

Wuxuu yidhi ﷺ:

«الغضب من الشيطان، وإن الشيطان خلق من النار، وإنما تطفأ النار بالماء، فإذا غضب أحدكم فليتوضأ»

"Cadhadu waxay ka timaaddaa shaydaanka, shaydaankana dab baa laga abuuray, dabkana biyo ayaa lagu demiyaa. Haddaba haddii midkiin cadhoodo ha weysaysto."

(Abuu Daawuud)

Waxaa kale oo sunnada ka mid ah:

In qofku Alle magangalo (Acuudu billaahi minash-shaydaanir-rajiim).

Inuu aamuso haddii hadalku dhib dhalinayo.

Inuu beddelo meesha ama xaaladda uu ku sugan yahay.

Inuu fariisto haddii uu taagan yahay, ama jiifsado haddii uu fadhiyo.

Abaalmarinta Qofka Cadhadiisa Liqa

Qofka awood u leh inuu iska aargudan karo, haddana cadhadiisa liqa oo Alle dartii isu xakameeya, wuxuu leeyahay ajar weyn.

Nebigu ﷺ wuxuu yidhi:

«من كظم غيظًا وهو قادر على أن ينفذه، دعاه الله على رؤوس الخلائق يوم القيامة حتى يخيره من الحور العين ما شاء»

"Qofkii liqa cadhadiisa isagoo awood u leh inuu ka aarguto, Alle wuxuu ugu yeedhi doonaa makhluuqa oo dhan hortooda Maalinta Qiyaame, dabadeedna wuxuu siin doonaa inuu ka doorto Xuurul-Cayn wixii uu doono."

(Abuu Daawuud iyo At-Tirmidi)

Gunaanad

Cadhadu waa dareen dabiici ah, laakiin qofka Muslimka ah waxaa looga baahan yahay inuu xakameeyo oo aanu u oggolaan inay hagto hadalladiisa iyo ficilladiisa. Qofka cadhadiisa xakameeya wuxuu badbaadiyaa diintiisa, sharaftiisa iyo xiriirkiisa bulshada. Sidaas darteed, waxaa habboon in aynu ku dayanno sunnada Nebiga ﷺ, aynu baranno dulqaadka, cafiska iyo is-xakamaynta.

Waxaynu Alle SWT ka baryaynaa inuu qalbiyadeenna ku mannaysto xasillooni, dulqaad iyo akhlaaq wanaagsan, kana dhigo kuwa cadhadooda xakameeya ee ku guulaysta raalli ahaanshihiisa.

Aamiin.

Qore: Maxamed Kaafi