Xaaladaha Dhaqaalaha Ee Dalka , Sicir-Bararka Iyo Nolosha Bulshada
0
Sunday May 24, 2026 - 22:57:18 in Articles by Faisal Abdullahi
- Visits: 22
-
- Share
Falanqayn Ku Saabsan Xaaladda Dhaqaale ee Jamhuuriyadda Somaliland
DOORKA DOWLADDA EE XAKAMAYNTA SICIR-BARARKA, KORRIINKA DHAQAALAHA IYO KOR U QAADISTA NOLOSHA DADWEYNAHA.
Falanqayn Ku Saabsan Xaaladda Dhaqaale ee Jamhuuriyadda Somaliland
Waxa qorey ; Maxamed Cabdi Jaamac Dhimbiil
Dawladda waa tiirka ugu muhiimsan ee hagta dhaqaalaha waddan kasta. Haddii dowladdu yeelato siyaasad dhaqaale oo cad, maamul hufan, iyo qorshe qaran oo fogaan-arag ah, waxay awood u yeelan kartaa inay xakamayso sicir-bararka, kordhiso koboca dhaqaalaha, isla markaana sare u qaaddo dakhliga iyo nolosha bulshada.
Jamhuuriyadda Somaliland waxay ku taallaa goob dhaqaale oo u baahan qorsheyn qaran, maalgashi, iyo dowlad si firfircoon uga shaqeysa ilaalinta xasilloonida suuqa iyo horumarinta wax-soo-saarka gudaha.
1. DOORKA DOWLADDA EE XAKAMAYNTA SICIR-BARARKA
Waa Maxay Sicir-Barar?
Sicir-barar waa korodhka joogtada ah ee qiimaha badeecadaha iyo adeegyada.
Marka sicirku kordho:
▪︎ Qiimaha lacagtu wuu dhacaa
▪︎ Awoodda wax iibsiga shacabka way yaraataa
▪︎Nolol maalmeedku wuu adkaadaa
Tusaale ahaan: Haddii kiish bariis ah uu ahaa $20 sanadkii hore, haddana noqdo $35, taasi waa sicir-barar.
Maxaa Keena Sicir-Bararka Somaliland?
Qodobada ugu waaweyn waxaa ka mid ah:
▪︎ Ku tiirsanaanta badeecooyinka dibadda laga keeno
▪︎Hoos u dhaca qiimaha Shilinka Somaliland
▪︎Sicirka sarifka dollarka
▪︎ Wax-soo-saar gudaha oo hooseeya
▪︎Korodhka shidaalka iyo gaadiidka
▪︎ Shaqo la’aan iyo dakhliga bulshada oo hooseeya
Warbixinno dhaqaale oo gobolka Geeska Afrika laga sameeyey waxay muujinayaan in waddamada si weyn ugu tiirsan waxyaabaha dibadda laga keeno ay si fudud ugu nugul yihiin sicir-bararka caalamiga ah.
Sidee Dowladdu U Xakamayn Kartaa Sicir-Bararka?
a) Xoojinta Wax-soo-saarka Gudaha
Dowladdu waa inay maalgelisaa:
▪︎Beeraha
▪︎Xoolaha
▪︎Kalluumaysiga
▪︎Warshadaha fudud
Haddii dalku wax badan soo saaro:
▪︎ Badeecadaha dibadda laga keeno way yaraadaan
▪︎ Qiimaha suuqu wuu deggenaadaa
▪︎Shaqooyin badan ayaa abuurma
b) Xakamaynta Sarifka Lacagaha
Bangiga Dhexe waa inuu:
▪︎ Ilaaliyaa qiimaha Shilinka Somaliland
▪︎Yareeyaa ku tiirsanaanta dollarka
▪︎Kormeeraa xawaaladaha iyo suuqyada lacagta
c) Kaydinta Badeecooyinka Muhiimka ah
Dowladdu waxay samayn kartaa:
▪︎ Kayd qaran oo cunto
▪︎ Keyd shidaal
▪︎ Siyaasad canshuur dhimista ah xilliyada adag
Tani waxay yarayn kartaa kor u kaca degdegga ah ee qiimaha.
2. DOORKA DOWLADDA EE KORRIINKA DHAQAALAHA
Waa Maxay Korriinka Dhaqaale?
Korriinka dhaqaale waa kordhinta wax-soo-saarka, dakhliga, ganacsiga, iyo shaqo-abuurka dalka.
Dhaqaale kobcaya wuxuu:
▪︎ Abuurayaa shaqooyin
▪︎ Soo jiidanayaa maalgashi
▪︎ Kordhinayaa dakhliga dowladda
▪︎ Horumarinayaa adeegyada bulshada.
Fursadaha Dhaqaale ee Somaliland
Dekedda Berbera
Port of Berbera waa mid ka mid ah ilaha ugu muhiimsan ee koboca dhaqaalaha Somaliland.
Dekeddu waxay:
▪︎ Kor u qaaday ganacsiga gobolka
▪︎ Soo jiidatay maalgashi caalami ah
▪︎Furtay shaqooyin cusub
Xoojisay xidhiidhka ganacsi ee Geeska Afrika
Shirkadda DP World ayaa balaadhisay dekedda, taas oo sare u qaaday awoodda ganacsi iyo isu socodka badeecadaha.
Xoolaha
Xooluhu waa laf-dhabarta dhaqaalaha Somaliland. Malaayiin neef ayaa loo dhoofiyaa dalalka Khaliijka sanad kasta, gaar ahaan xilliyada Ciidaha Islaamka iyo Xajka .
Ganacsiga Gaarka ah
Ganacsatada Somaliland waxay door weyn ka ciyaaraan:
▪︎ Isgaadhsiinta
▪︎ Xawaaladaha
▪︎ Dhismaha
▪︎ Suuqyada tafaariiqda
Sidee Dowladdu U Kordhin Kartaa Koboca Dhaqaalaha?
a) Horumarinta Kaabayaasha Dhaqaalaha
Waxaa muhiim ah:
▪︎ Waddooyin tayo leh
▪︎ Koronto jaban
▪︎ Biyo
▪︎ Internet
▪︎ Garoomo diyaaradeed
Kaabayaal wanaagsan waxay soo jiitaan maalgashi.
b) Dhiirrigelinta Maalgashiga
Dowladdu waa inay:
▪︎ Sharciyaysaa maalgashiga
▪︎ Ilaalisaa hantida ganacsatada
▪︎ Yareysaa musuqmaasuqa
▪︎ Abuurtaa jawi ganacsi oo ammaan ah
▪︎ Intaasiba xeerarkii iyo shuruucdii hagaajinayey waa in la diyaariyaa
c) Taageeridda Dhalinyarada iyo Hal-abuurka
In ka badan 70% bulshada Somaliland waa dhalinyaro.
Haddii la helo:
▪︎ Tababaro xirfadeed
▪︎ Maalgelin ganacsi
▪︎ Tiknoolajiyad
▪︎ Suuqyo shaqo
waxay noqon karaan xoogga ugu weyn ee dhaqaalaha.
3. DOORKA DOWLADDA EE KOR U QAADISTA DAKHLIGA IYO NOLOSHA SHACABKA
Dakhliga Dadweynaha
Haddii dakhliga bulshada kordho:
▪︎ Saboolnimadu way yaraataa
▪︎ Waxbarashadu way fiicnaataa
▪︎ Caafimaadku wuu hagaagaa
▪︎ Amniga bulshadu wuu xoogaystaa
Siyaasadaha Muhiimka ah
a) Shaqo-Abuur
Dowladdu waa inay:
▪︎ Hirgelisaa mashaariic waaweyn
▪︎ Dhiirrigelisaa warshadaha
▪︎Taageertaa ganacsiyada yaryar
Shaqo la’aantu waa mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee Somaliland.
b) Waxbarasho iyo Xirfado
Dalalka horumaray waxay dhaqaale xooggan ku dhiseen:
▪︎ Waxbarasho tayo leh
▪︎ Cilmi baadhis
▪︎ Farsamooyin casri ah
Somaliland waxay u baahan tahay:
▪︎ Jaamacado tayo leh
▪︎ Machadyo farsamo
▪︎ Barnaamijyo shaqo ku salaysan
c) Adeegyada Bulshada
Dowladdu waa inay maalgelisaa:
▪︎ Isbitaallada
▪︎ Dugsiyada
▪︎ Biyaha
▪︎ Nadaafadda
▪︎ Korontada
Tani waxay sare u qaadaysaa tayada nolosha shacabka.
4. CAQABADAHA DHAQAALAHA SOMALILAND
Jamhuuriyadda Somaliland waxay wajahaysaa caqabado ay ka mid yihiin:
▪︎ Maalgashi la'aan ama xaddidan
▪︎ Shaqo la’aan dhalinyaro
▪︎ Sicir-barar
▪︎ Abaaro iyo isbeddel cimilo
▪︎ Wax-soo-saar yar
▪︎ Kaabayaal aan ku filnayn
Si kastaba ha ahaatee, Somaliland waxay leedahay:
▪︎ Nabadgelyo
▪︎ Ganacsi firfircoon
▪︎ Goob istiraatiiji ah
▪︎ Deked muhiim ah
▪︎ Bulsho ganacsi yaqaan ah
Kuwaas waxay noqon karaan saldhig dhaqaale oo xooggan mustaqbalka.
GUNAANAD
Dowladdu waxay leedahay masuuliyadda ugu weyn ee ilaalinta xasilloonida dhaqaalaha iyo daryeelka bulshada.
Haddii Somaliland hirgeliso:
Siyaasad dhaqaale oo qaran
Wax-soo-saar gudaha ah
Maalgashi iyo kaabayaal dhaqaale ,
Xakamaynta sicir-bararka ,
Shaqo-abuur iyo waxbarasho heersare ah ;
waxay awood u yeelan kartaa inay dhisto dhaqaale xooggan oo kor u qaada nolosha shacabka.
Mustaqbalka dhaqaalaha Somaliland wuxuu ku xidhnaan doonaa: hadba sidii siyaasad wanaagsan, hoggaamin dhaqaale oo wanaagsan, maamul hufan, iyo qorshe qaran oo dhaqaale xukuumada joogtaa ula timaado.
Mohamed Abdi Jama
AFEEF:
Hadhwanaagnews marnaba masuul kama aha Aragtida dadka kale. Qoraaga ayaa xumaanteeda, xushmadeeda iyo xilkeeda sida. waxa kaliya oo Hadhwanaagmedia dhiirigalinaysaa, isdhaafsiga aragtida, canaanta gacaliyo talo wadaagga!
Loading...
Loading...