Falanqayn: Loolanka Juquraafi-Siyaasadeed ee Ka Dambeeya Dagaallada Bariga Dhexe
Faalladani waxay si qoto dheer u falanqaynaysaa xaaladda cakiran ee Bariga Dhexe, iyadoo lagu eegayo aragti juquraafi-siyaasadeed (Geopolitics) iyo xaqiiqooyinka ka dambeeya dhacdooyinka muuqda. Dagaallada gobolka ka socda ma aha oo keliya iska horimaad diimeed ama dhuleed, balse waa loolan ku saabsan cidda xukumi doonta awoodda dhaqaale iyo istaraatiijiyadeed ee dunida.
Muhiimadda Istaraatiijiyadeed ee Gobolka
Bariga Dhexe waa meel isku xidha Afrika, Aasiya iyo Yurub, waxaana mara marinnada ganacsi ee ugu muhiimsan sida Suez Canal iyo Bab al-Mandeb. Sidaa darteed, cid kasta oo saameyn ku yeelata gobolka waxay si toos ah u saameyn kartaa ganacsiga iyo dhaqaalaha caalamka.
Xidhiidhka Maraykanka iyo Israa’iil
Xidhiidhka u dhexeeya Maraykanka iyo Israa’iil waxa lagu tilmaamaa mid ku dhisan maslaxad istaraatiijiyadeed. Maraykanku wuxuu u arkaa Israa’iil inay tahay saldhig muhiim ah oo ku yaalla wadnaha Bariga Dhexe, kaas oo gacan ka geysan kara ilaalinta danaha reer Galbeedka, gaar ahaan dhinacyada tamarta, amniga iyo sirdoonka. Sidoo kale, gudaha Maraykanka waxaa ka jira kooxo saameyn ku leh siyaasadda oo si xooggan u taageera xiriirka Israa’iil.
Doorka iyo Siyaasadda Iiraan
Tan iyo kacaankii 1979-kii, Iiraan waxay qaadatay siyaasad ka duwan nidaamka uu Maraykanku hoggaamiyo. Waxay isku dayday inay kordhiso saameynteeda gobolka iyadoo taageeraysa kooxo iyo xulafo ku kala sugan Lubnaan, Falastiin, Ciraaq iyo Yaman. Arrintan ayaa keentay loolan istaraatiijiyadeed oo u dhexeeya Iiraan iyo dalal kale oo gobolka ah.
Arrimaha Qarsoon ee Saameeya Khilaafka
Cilmi-baadhayaal badan ayaa tilmaama in khilaafka Bariga Dhexe uu sidoo kale ku xidhan yahay arrimo kale oo waaweyn, sida:
Tartanka dhuumaha shidaalka iyo gaaska ee u socda Yurub.
Saamaynta nidaamka lacagta caalamka, gaar ahaan doorka doolarka Maraykanka.
Tartanka quwadaha waaweyn ee dunida sida Maraykanka, Ruushka iyo Shiinaha.
Gunaanad
Marka guud ahaan la eego, xaaladda Bariga Dhexe waa loolan ballaadhan oo ku saabsan awoodda caalamka. Gobolka wuxuu noqday goob ay ku kulmaan danaha quwadaha waaweyn, halkaas oo ay isku dayayaan inay ilaashadaan ama kordhiyaan saameyntooda. Sidaa darteed, waxa maanta ka dhacaya gobolka waxaa loo arki karaa qayb ka mid ah tartanka ku saabsan cidda saamayn weyn ku yeelan doonta nidaamka dunida ee qarniga 21-aad.


0 





