Qarniyo badan, bulshooyinka Yuhuudda ee dunida ku kala noolaa waxay ku soo gabagabayn jireen cashada Kormaridda (Passover Seder) oraah rajo xambaarsan: "L’Shana Haba’ah B’Yerushalayim” — "Sannadka dambe Qudus.” Taasi ma ahayn oo keliya duco.

Waxay ahayd muujin aqoonsi, adkaysi iyo rajada soo noqoshada. Iyagoo soo maray masaafurin, cadaadis iyo cutubyadii ugu madoobaa taariikhda, rajadaas way sii noolaatay. Xilligii casriga ahna, waxa ay ku rumoowday dib-u-dhalashada Dawladda Israa’iil.

Shacabka Yuhuudda waxay ka soo baxeen dambaskii Shoah (Xasuuqii Holocaust), iyagoo ka badbaaday mid ka mid ah xasuuqyadii ugu nidaamsanaa uguna baahsanaa ee taariikhda aadanaha. Si kastaba ha ahaatee, burburkii ka dib waxa yimid dib-u-soo-kabasho: dal dib loo dhisay, madax-bannaani la soo ceshaday, iyo bulsho go’aansatay inaan mar dambe la noqon kuwo difaac la’aan ah.

Sheekadaas adkaysiga ahi kuma koobna oo keliya Yuhuudda. Bulshooyin kale ayaa iyaguna soo maray xasuuq, barakac iyo dhibaatooyin waaweyn — bulshooyin aan doonayn gumeysi ama ku-tumasho, balse doonaya aqoonsi; aan doonayn xukun, balse doonaya amni ku dhex jira dhulkooda taariikhiga ah.

Somaliland waa mid ka mid ah tusaalooyinkaasi.

Iyadoo taas la tixgelinayo, go’aanka Israa’iil ay ku aqoonsatay Jamhuuriyadda Somaliland wuxuu xanbaarsan yahay miisaan astaan leh. Aqoonsigu ma aha oo keliya tallaabo diblomaasiyadeed; waa xaqiijin xuquuqda bulsho ay u leedahay inay ku noolaato amni iyo sharaf. Kuwo ka soo kabanaya rabshado iyo go’doon, aqoonsiga caalamiga ahi wuxuu u taagan yahay sharciyad, xasillooni iyo rajo.

Dad badan — aniguna ku jiro — waxay aaminsan yihiin in dalal kale sida Maraykanka, Boqortooyada Midowday (UK), iyo Boqortooyada Morocco ay sidoo kale aqoonsi noocaas ah siiyaan Somaliland.

Shacabka Somaliland, sida bulsho kasta oo ku hamineysa nabad iyo is-maamul, aqoonsigaasi wuxuu ka dhigan yahay wax ka weyn siyaasad; wuxuu muujinayaa in himilooyinkooda la arkay, isla markaana la ixtiraamay dadaalkooda amni iyo madax-bannaani.

Morocco waxay leedahay meel gaar ah oo Afrika gudaheeda ah si ay tallaabadan ugu qaaddo si miyir leh oo mas’uuliyad leh.

Labaatankii sano ee u dambeeyay, Rabat waxay wadday siyaasad ku saleysan ka-qaybgal qaaradeed oo diiradda saaraysa maalgashi dhaqaale, iskaashi diimeed, amni wadaag iyo iskaashi Koonfur–Koonfur ah. Ku soo noqoshadeeda Midowga Afrika iyo ballaarinta joogitaankeeda diblomaasiyadeed ee qaaradda waxay muujinayaan istaraatiijiyad ku dhisan xasillooni wax-ku-ool ah halkii ay ka ahaan lahayd iskahor-imaad mabda’ ku dhisan.

Marka laga eego macnahaas, aqoonsiga Somaliland ma noqonayo carqalad, balse wuxuu noqon karaa tallaabo lagu xoojinayo fahamka maamul-wanaagga wax-ku-oolka ah iyo is-maamul nabadeed.

Aqoonsiga Somaliland wuxuu xoojin karaa sumcadda Morocco ee ah dal door xasillooni ku leh qaaradda — dal dhiirrigeliya wada-hadalka, taageera maamul isla xisaabtan leh, isla markaana adkeeya go’aan-qaadashada madaxbannaan ee Afrika xilli loo baahan yahay hoggaan cad oo wax dhisaya.

Taariikhdu waxay muujisay in riyooyin jiilal badan la sii waday ay dhab u noqon karaan. Rajada Qudus waa tusaale cad.

Bulsho kasta oo ka soo kabanaysa silic iyo burbur, rabitaankeedu waa mid fudud: inay si xor ah oo ammaan ah ugu noolaato dhulka ay gurigeeda u taqaan.

Ahmed H Amaan